Dołącz do Nas! Drużyna Najemna Dziki Bez zaprasza w swoje szeregi!

niedziela, 19 marca 2017

Jare Gody


Dzisiejszy tekst dedykuje Radomile i Lesławowi, którzy
do końca życia kojarzyć będą mi się z wierzbowymi witkami.

J
are Gody zwane inaczej Jarym Świętem przypadają na równonoc wiosenną (20/21 marca). Rozpoczynały one kilkudniowy cykl obrzędowy, podczas którego witano wiosnę i żegnano zimę. Jare Gody rozpoczynały nowy rok wegetacyjny (podczas gdy Szczodre Gody przypadające na równonoc zimową rozpoczynały nowy rok słoneczny). Nic więc dziwnego, że były one jednym z najważniejszym świąt w kulturze naszych przodków.

Skąd wzięła się taka, a nie inna nazwa? Jar - jest starosłowiańską nazwą wiosny, z kolei god - oznaczał rok. Gody są więc przejściem z jednego roku w drugi. Czy to słoneczny, czy wegetacyjny.


Każde słowiańskie święto dedykowane jest jakiemuś bóstwu. Podczas Jarych Godów czcimy Jaryłę (Jarowita, Jaruna), który utożsamiany był z odrodzeniem, płodnością i siłą. Przedstawiany był on jako bosy młodzieniec, z jasnymi, bujnymi włosami, jadącego na białym koniu. Jego atrybutami były kłosy żyta i wianek. Wraz z pojawieniem się Jaryły nadchodziła wiosna. Ziemia budziła się do życia, po długiej, ciemnej zimie. Dzień znów zaczynał być dłuższy od nocy. Światło wygrywało nad ciemnością. Rodziło się nowe życie.

Warto zauważyć, że w imieniu Jaryły występuje cząstka jar, oznaczająca jak wcześniej pisałam wiosnę. Działalność Jarego Boga pięknie przestawia poniższa modlitwa:


Jaryło! Wstawaj wcześnie.

Jaryło! Roztop śniegi.

Jaryło! Zabierz klucze.
Jaryło! Wyjdź na pole.
Jaryło! Otwórz ziemię.
Jaryło! Ześlij rosę,
Jaryło! Daj nam miodu.
Jaryło! Ześlij trawę,
Jaryło! Daj nam jedwab.








Drugim bóstwem, nierozerwalnie związanym z Jarymi Godami jest Marzanna - bogini śmierci, zimy i niszczycielskiej mocy natury, a także opiekunka wszelkich wód. Wraz z nadejściem Jarego Boga, Marzanna odchodziła w zaświaty zamykając w ten sposób kolejny rok wegetacyjny. 





Mówiąc w skrócie: Jare Gody to kult płodności, życia i narodzin. Świętuje się odejście zimy, która byłą okresem tymczasowej śmierci świata, a wita się wiosnę niosącą ze sobą życie i urodzaj. 


Jarym Godom, jak każdym świętom, towarzyszą pewne charakterystyczne obrzędy. 

1. Topienie lub palenie Marzanny 
Nasi przodkowie bardzo poważnie traktowali kwestie obrzędów. Pierwszym co należało zrobić było pożegnanie bogini Marzanny. Robiono słomianą kukłę, która ją symbolizowała, a następnie topiono ją (ponieważ Marzanna opiekuje się wodami) lub palono (symbolicznie odsyłano w zaświaty). Należało przy tym śpiewać, grać i robić bardzo dużo hałasu czym popadnie. Hałasy prawdopodobnie spełniały symboliczne zadanie przerwania "śmiertelnej", zimowej ciszy oraz ochronę osób biorących udział w obrzędach przed demonami. 

2. Ogniska 
Mężczyźni rozpalali na wzgórzach święty ogień, który symbolizował zwycięstwo światła nad ciemnością. Wierzono, że w ten sposób przywoła się więcej ciepła i światła. 

3. Wiechy 
Zbierano gałązki wierzbowe i leszczynowe oraz wplatano w nie kwiaty. Takie wiechy wieszano pod dachem domów by uchronić je od zła i demonów. 

4. Malowanie jajek 
Jajka były ważnym, symbolicznym elementem Jarych Godów. Symbolizowały one siły życiowe, radość i urodzaj. Nasi przodkowie zdobili jajka i obdarowywali się nimi w czasie trwania święta by zapewnić sobie płodność i urodzaj w nowym roku wegetacyjnym.

5. Pamięć przodków 
Praktycznie podczas każdych pogańskich świąt, ważnym elementem było zapraszanie duchów zmarłych na ucztę. Jare Gody nie są w tym odosobnione. Ludzie zostawiali duchom zmarłych jedzenie i napitek i zapraszali ich na wieczerzę. 

6. Oczyszczenie 
Podczas Jarych Godów kluczowy był obrządek oczyszczenia, Kobiety i mężczyźni w tym celu smagali się wzajemnie witkami. Mężczyzn należało smagać witkami dębowymi (dąb jako symbol męskości i siły), a kobiety witkami brzozowymi lub wierzbowymi (delikatniejszymi, kojarzonymi z kobietą). Takie działanie miało dać kobietom i mężczyznom siły witalne oraz płodność.

7. Sprzątanie domu 
Ważnym elementem było sprzątanie domostw. Wierzono, że w ten sposób wypędza się zimowe demony, które mogły zalęgnąć się w chatach podczas mroźnej, ciemnej zimy. Z tego samego powodu wieszano nad drzwiami suszone zioła. 


Jare Gody były wesołym i radosnym świętem, pełnym optymizmu i pogody ducha. 
Tak więc i ja w ten magiczny czas życzę wam urodzaju i radości. Niech Wam się szczęści, Niech Wam się darzy, niech Was prowadzą Bogowie Starzy! :)

Aldis

1 komentarz:

  1. Super. Jak co roku jutro spalę białą panią. No i wypiję za młodego pana. 😊 O gałązkach słyszę pierwszy raz.

    OdpowiedzUsuń